Τι απέγιναν οι Ολμέκοι; Τo μυστήριο της εξαφάνισης ενός πολιτισμού...

 

Οι Ολμέκοι ήταν ο πρώτος μεγάλος μεσοαμερικανικός πολιτισμός και ο πολιτισμός τους ήταν τόσο πλούσιος όσο παράξενος και ασυνήθιστος...

Μας άφησαν πολλά αγάλματα που υπάρχουν σήμερα, και η εξέχουσα θέση τους διήρκεσε από το 1200 έως το 400 π.Χ., με μια κοινωνία βασισμένη σε ιερές θρησκευτικές πρακτικές για τις οποίες έχτισαν ναούς σαν πυραμίδες. Όπως και οι Πολυνησιακοί κάτοικοι του νησιού του Πάσχα, σκάλισαν επίσης τεράστια πέτρινα κεφάλια, μερικά από αυτά ύψους 3 μέτρων!

Μια από τις πιο αξιοσημείωτες συνεισφορές των Ολμέκων ήταν η ίδρυση της πρώτης πολύπλοκης κοινωνίας στη Μεσοαμερική. Έφτιαξαν εντυπωσιακές πόλεις με περίτεχνες αρχιτεκτονικές δομές, συμπεριλαμβανομένων τεράστιων πέτρινων πλατφορμών, τελετουργικών κέντρων και πυραμίδων.

Μεταξύ των πιο διάσημων επιτευγμάτων τους είναι τα κολοσσιαία πέτρινα κεφάλια που βρέθηκαν σε τοποθεσίες όπως η La Venta και το San Lorenzo. Αυτά τα μνημειώδη γλυπτά, σκαλισμένα από ογκόλιθους από βασάλτη, πιστοποιούν την προηγμένη δεξιοτεχνία και την καλλιτεχνική ικανότητα των Ολμέκων.

Οι Ολμέκοι έκαναν επίσης σημαντικά βήματα στη γεωργία, κατακτώντας τεχνικές όπως η γεωργία κοπής και καύσης και δημιουργώντας ένα εξελιγμένο δίκτυο εμπορικών οδών που διευκόλυνε την ανταλλαγή αγαθών σε όλη τη Μεσοαμερική.

Επιπλέον, οι Ολμέκοι έθεσαν τις βάσεις για πολλές πτυχές του μεσοαμερικανικού πολιτισμού που θα διαρκέσουν για αιώνες. Ανέπτυξαν ένα περίπλοκο σύστημα θρησκευτικών πεποιθήσεων που επικεντρωνόταν γύρω από θεότητες όπως ο Θεός του καλαμποκιού και το φτερωτό φίδι!  που αργότερα επηρέασαν τη μυθολογία των μεταγενέστερων μεσοαμερικανικών πολιτισμών, συμπεριλαμβανομένων των Μάγια και των Αζτέκων.

Παρά τη σημαντική συνεισφορά τους, η παρακμή και η τελική εξαφάνιση του πολιτισμού των Ολμέκων παραμένουν καλυμμένα με μυστήριο.

Οι μελετητές έχουν προτείνει διάφορες θεωρίες για να εξηγήσουν την πτώση τους, που κυμαίνονται από περιβαλλοντικούς παράγοντες έως πολιτικές αναταραχές και εξωτερική εισβολή.

Μια επικρατούσα υπόθεση προτείνει ότι η περιβαλλοντική υποβάθμιση, ιδιαίτερα η διάβρωση του εδάφους και η εξάντληση των φυσικών πόρων, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην παρακμή της κοινωνίας των Ολμέκων. Η αποψίλωση των δασών, η εντατική γεωργία και οι μη βιώσιμες πρακτικές χρήσης γης μπορεί να έχουν οδηγήσει σε οικολογική κατάρρευση, επιδεινώνοντας τις κοινωνικές εντάσεις και συμβάλλοντας στην εγκατάλειψη των πόλεων τους. Πού πήγαν; 

Aπορροφήθηκαν ή κατακτήθηκαν από γειτονικούς πολιτισμούς, όπως οι Ζαποτέκοι ή οι Μάγια. Τα στοιχεία πολέμου και συγκρούσεων στους αρχαιολογικούς χώρους τους υποστηρίζουν την ιδέα ότι οι εξωτερικές πιέσεις μπορεί να έχουν επιταχύνει την κατάρρευσή τους. Ωστόσο, οι ακριβείς συνθήκες της εξαφάνισής τους παραμένουν εικασίες...

Ο πολιτισμός τους ήταν άγνωστος στους ιστορικούς μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα για αυτό και η ονομασία «Ολμέκοι» συχνά αναφέρεται λανθασμένα σε εκείνους που οι Αζτέκοι αποκαλούσαν έτσι, αλλά μάλλον είναι ένας πολιτισμός 2000 χρόνια παλιότερος.

Συνήθως αναφέρεται από τους ειδικούς ως «μητρική κουλτούρα» της Μεσοαμερικής, ο πολιτισμός των Ολμέκων κυβέρνησε μέρη του σύγχρονου Μεξικού και της Γουατεμάλας μεταξύ 1200 και 400 π.Χ. Κατασκεύασαν πυραμίδες, μελέτησαν τα αστέρια και η ανέπτυξαν πολύπλοκα συστήματα νερού.  Στην επιρροή που άσκησαν σε μετέπειτα πολιτισμούς, βρίσκονται και οι τελετουργικές αιματοχυσίες προς θεότητες, αλλά και το αρχαίο κεντροαμερικανικό παιχνίδι της μπάλας.

Πότε άκμασαν οι Ολμέκοι

Εκεί είχαν φτιάξει συγκροτήματα πόλεων και ναών στο San Lorenzo Tenochtitlán, La Venta, Tres Zapotes και Laguna de los Cerros. Στην περιοχή αυτή βασίλεψε ο πρώτος μεσοαμερικανικός πολιτισμός. Το εύφορο έδαφος βοήθησε στην ανάπτυξή τους, όπως και το δίκτυο μεταφοράς που παρέχεται από τη λεκάνη απορροής του ποταμού Coatzacoalcos.

Η La Venta, σήμερα μια μεξικανική πολιτεία της Tabasco, μετά την παρακμή της Βερακρούζ, έγινε το εξέχον κέντρο των Ολμέκων, που διήρκεσε από το 900 π.Χ. μέχρι την εγκατάλειψή του γύρω στο 400 π.Χ. Ακόμα και σήμερα βρίσκονται θαμμένα μεγάλα πεζοδρόμια από μωσαϊκό και τουλάχιστον 48 ξεχωριστά αναθήματα γυαλισμένων κελτών από νεφρίτη, αγγεία, ειδώλια και βέβαια η Μεγάλη Πυραμίδα, η μεγαλύτερη μεσοαμερικανική κατασκευή της εποχής της.

Οι πιο χαρακτηριστικές δημιουργίες τους είναι τα γλυπτά τεράστιων κεφαλών, με το ύψος τους να φτάνει έως και τα 3 μέτρα. Μάλιστα, τα κολοσσιαία κεφάλια έχουν γίνει αντικείμενο μελέτης, καθώς έχουν συχνά χοντρά χείλη και άλλα αφρικανικά χαρακτηριστικά του προσώπου. Με βάση αυτή την ομοιότητα, ορισμένοι ιστορικοί είπαν ότι οι Ολμέκοι ήταν Αφρικανοί που είχαν μεταναστεύσει στον Νέο Κόσμο, αλλά η άποψη αυτή έχει αποκρουστεί. Τα περισσότερα χαρακτηριστικά μπορούν να βρεθούν στους σύγχρονους Μεσοαμερικανούς Ινδιάνους

Η πολιτεία έφτασε στο απόγειό της μέχρι την παρακμή του Σαν Λορέντζο, μετά το 900 π.Χ. Μετά από 500 χρόνια κυριαρχίας, η La Venta εγκαταλείφθηκε σχεδόν στις αρχές του τέταρτου αιώνα π.Χ. Αν και η παρακμή της περιοχής και το τέλος των Ολμέκων δεν είναι επιβεβαιωμένο πλήρως, οι ιστορικοί πιστεύουν ότι οφείλεται στις αλλαγές του περιβάλλοντος, ειδικά στο παραποτάμιο περιβάλλον που ήταν βασικό για τη γεωργία, το κυνήγι και τη μεταφορά.

Μια άλλη εξήγηση, είναι ότι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν λόγω της ηφαιστειακή δραστηριότητας στην περιοχή. Οι ηφαιστειακές εκρήξεις θα είχαν καλύψει τα εδάφη και θα ανάγκασαν τους Ολμέκους να μετακινήσουν τους οικισμούς τους.

Πληροφορίες από Wikipedia και ΒΒC